Zawroty głowy – przyczyny i kiedy iść do neurologa

Zawroty głowy w większości przypadków mają łagodną przyczynę – najczęściej w błędniku, czyli narządzie równowagi w uchu wewnętrznym. Czasem są jednak pierwszym objawem udaru mózgu. Nagłe zawroty razem z zaburzeniami mowy, niedowładem lub widzeniem podwójnym wymagają natychmiastowego wezwania pomocy (112). Nawracające lub długotrwałe zawroty warto skonsultować z neurologiem.

Rodzaje zawrotów głowy

Pacjenci opisują „zawroty” na różne sposoby, a dla lekarza to cenna wskazówka. Najczęściej spotykamy:

1. zawroty układowe – wrażenie wirowania otoczenia lub siebie, jak po zejściu z karuzeli; zwykle wynikają z zaburzeń błędnika lub nerwu przedsionkowego,
2. uczucie niestabilności – chwianie się, niepewny chód, „uginające się nogi”,
3. uczucie zbliżającego się omdlenia – ciemnienie przed oczami, osłabienie, często przy szybkim wstawaniu,
4. nieostre „pływanie” w głowie – trudne do opisania, częste przy przemęczeniu, lęku i działaniach niepożądanych leków.

Najczęstsze przyczyny

1. Łagodne położeniowe zawroty głowy (BPPV) – krótkie, kilkudziesięciosekundowe napady wirowania przy obracaniu się w łóżku, schylaniu lub odchylaniu głowy. Powstają, gdy drobne kryształki w błędniku przemieszczą się w niewłaściwe miejsce. Często pomagają proste manewry repozycyjne wykonywane przez lekarza.
2. Zapalenie nerwu przedsionkowego – silne, wielogodzinne wirowanie z nudnościami i wymiotami, często po infekcji wirusowej, bez utraty słuchu.
3. Choroba Ménière’a – napady wirowania z szumem w uchu, uczuciem pełności ucha i pogorszeniem słuchu.
4. Migrena przedsionkowa – zawroty pojawiające się u osób z migreną, czasem bez bólu głowy. Więcej o migrenie w artykule Migrena – objawy, przyczyny i kiedy iść do neurologa.
5. Spadki ciśnienia przy wstawaniu (hipotonia ortostatyczna) – szczególnie u osób starszych, odwodnionych i przyjmujących leki na nadciśnienie.
6. Leki – m.in. niektóre leki przeciwpadaczkowe, uspokajające, nasenne i obniżające ciśnienie.
7. Lęk i napady paniki – uczucie „pływania” i niestabilności bywa częścią zaburzeń lękowych, o czym piszemy w artykule o zaburzeniach lękowych.

Kiedy dzwonić pod 112?

Zawroty głowy mogą być objawem udaru, zwłaszcza udaru w obrębie tylnej części mózgu. Nie czekaj na wizytę i dzwoń pod 112, gdy zawrotom towarzyszy choć jeden z objawów:

1. nagłe osłabienie lub drętwienie ręki, nogi albo połowy twarzy,
2. zaburzenia mowy lub rozumienia,
3. widzenie podwójne lub nagła utrata widzenia,
4. niemożność stania lub chodzenia mimo leżenia z zamkniętymi oczami,
5. nagły, bardzo silny ból głowy lub karku.

W udarze liczy się czas – leczenie, które może cofnąć objawy, jest skuteczne tylko w pierwszych godzinach.

Jak wygląda diagnostyka?

Najważniejszy jest dokładny wywiad: kiedy zawroty się zaczęły, ile trwają, co je wywołuje i czy towarzyszy im szum w uszach, pogorszenie słuchu lub ból głowy. Neurolog bada m.in. ruchy gałek ocznych, równowagę, chód i koordynację, a przy podejrzeniu BPPV wykonuje próby ułożeniowe.

W zależności od wyników lekarz może zlecić:

1. pomiar ciśnienia na leżąco i na stojąco oraz podstawowe badania krwi,
2. konsultację laryngologiczną i badania słuchu,
3. rezonans magnetyczny głowy, gdy objawy sugerują przyczynę w mózgu,
4. badanie EEG, jeśli zawrotom towarzyszą epizody zaburzeń świadomości.

Co możesz zrobić sam?

Przy łagodnych, znanych już zawrotach pomaga wolne wstawanie z łóżka (najpierw siad, potem stanie), odpowiednie nawodnienie i ostrożność na schodach. Nie prowadź samochodu podczas napadów zawrotów. Leki „na błędnik” warto stosować krótko – długie ich przyjmowanie może spowalniać naturalną adaptację narządu równowagi.

Źródła

• National Institute for Health and Care Excellence (NICE), Clinical Knowledge Summaries: Vertigo.
• Polskie Towarzystwo Neurologiczne – zalecenia dotyczące postępowania w udarze mózgu.

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem.