Zaburzenia lękowe i ataki paniki – objawy i skuteczna pomoc

Atak paniki to nagły, bardzo silny lęk z objawami z ciała – kołataniem serca, dusznością, drżeniem – który osiąga szczyt w ciągu kilku minut. Jest bardzo nieprzyjemny, ale sam w sobie nie zagraża życiu. Gdy ataki się powtarzają albo lęk utrudnia codzienne życie, mówimy o zaburzeniach lękowych. Dobrze leczą się psychoterapią, a w razie potrzeby także lekami – pomoc znajdziesz u psychologa i psychiatry.

Objawy ataku paniki

Podczas ataku pojawia się kilka z poniższych objawów:

1. kołatanie lub przyspieszone bicie serca,
2. duszność, uczucie braku powietrza lub „ściśniętego gardła”,
3. ból lub ucisk w klatce piersiowej,
4. drżenie, poty, uderzenia gorąca lub dreszcze,
5. zawroty głowy, uczucie omdlenia,
6. mrowienie dłoni i okolicy ust,
7. nudności, ból brzucha,
8. poczucie nierealności siebie lub otoczenia,
9. strach przed utratą kontroli, „zwariowaniem” lub śmiercią.

Część objawów, np. mrowienie i zawroty, wynika z szybkiego, płytkiego oddychania (hiperwentylacji), które wciąga w błędne koło: objawy z ciała nasilają strach, a strach nasila objawy.

Rodzaje zaburzeń lękowych

1. Zaburzenie lękowe z napadami paniki – nawracające, nieoczekiwane ataki i lęk przed kolejnym atakiem.
2. Zaburzenie lękowe uogólnione – przewlekłe zamartwianie się wieloma sprawami, napięcie, męczliwość, problemy ze snem.
3. Fobie – silny lęk przed konkretnymi sytuacjami lub obiektami, np. agorafobia (lęk przed miejscami, z których trudno uciec), fobia społeczna.
4. Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne – natrętne myśli i czynności, które mają zmniejszyć lęk.

Zaburzenia lękowe często współistnieją z depresją i bezsennością.

Co robić podczas ataku paniki?

1. Nazwij to, co się dzieje: „To atak paniki. Jest nieprzyjemny, ale minie”.
2. Zwolnij oddech – wdech nosem na 4, krótka pauza, wydech ustami na 6. Dłuższy wydech uspokaja układ nerwowy.
3. Skup uwagę na otoczeniu – nazwij 5 rzeczy, które widzisz, 4, które słyszysz, 3, których dotykasz.
4. Nie uciekaj od razu z sytuacji, jeśli to możliwe – ucieczka utrwala przekonanie, że sytuacja była groźna.
5. Po ataku zanotuj, kiedy się pojawił i co mu towarzyszyło – to cenne informacje dla terapeuty.

Kiedy pilnie do lekarza?

Pierwszy w życiu „atak” z bólem w klatce piersiowej, dusznością lub utratą przytomności wymaga wezwania pomocy (112) albo pilnej oceny lekarskiej – podobne objawy mogą dawać choroby serca, płuc czy tarczycy. Dopiero po wykluczeniu przyczyn somatycznych można spokojnie mówić o napadach paniki. Jeśli pojawiają się myśli samobójcze, dzwoń pod 112 lub na całodobowy numer Centrum Wsparcia: 800 70 2222.

Jak leczy się zaburzenia lękowe?

1. Psychoterapia – najlepiej przebadana jest terapia poznawczo-behawioralna. Pomaga zrozumieć mechanizm lęku, zmienić katastroficzne myśli i stopniowo wracać do unikanych sytuacji.
2. Psychoedukacja – sama wiedza o tym, skąd biorą się objawy, często wyraźnie zmniejsza lęk.
3. Leki – przy nasilonych objawach psychiatra może zalecić leki przeciwdepresyjne, które działają także przeciwlękowo. Leki uspokajające z grupy benzodiazepin stosuje się tylko krótko, bo mogą uzależniać.
4. Styl życia – regularny sen, ruch, ograniczenie kofeiny i alkoholu wspierają leczenie.

Psycholog i psychiatra często prowadzą leczenie wspólnie. Czym różnią się ich role, wyjaśniamy na stronie Psycholog w Tarnowie, a przebieg wizyty u lekarza opisujemy w artykule Pierwsza wizyta u psychiatry.

Źródła

• World Health Organization, Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób ICD-11, rozdział 6: zaburzenia psychiczne, zaburzenia zachowania i neurorozwojowe.
• National Institute for Health and Care Excellence (NICE), Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: management (CG113).

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem.