Wypalenie zawodowe – objawy, różnice z depresją i jak sobie pomóc

Wypalenie zawodowe to według Światowej Organizacji Zdrowia skutek przewlekłego stresu w pracy, z którym nie udało się skutecznie poradzić. Ma trzy główne objawy: wyczerpanie, dystans lub cynizm wobec pracy i spadek efektywności zawodowej. Nie jest chorobą, ale nieleczone może prowadzić do depresji i zaburzeń lękowych. Pierwszym krokiem może być rozmowa z psychologiem.

Trzy wymiary wypalenia według WHO

W klasyfikacji ICD-11 wypalenie zawodowe opisano jako zjawisko związane wyłącznie z kontekstem pracy. Składają się na nie:

1. wyczerpanie energii – zmęczenie, które nie mija po weekendzie ani urlopie,
2. dystans psychiczny do pracy – zniechęcenie, negatywne nastawienie, cynizm wobec obowiązków, klientów lub pacjentów,
3. obniżona skuteczność zawodowa – poczucie, że praca idzie gorzej, mniej się udaje, a wysiłek nie ma sensu.

Objawy, na które warto zwrócić uwagę

1. niedzielny wieczór pełen napięcia przed poniedziałkiem,
2. odkładanie zadań, które kiedyś szły bez trudu,
3. drażliwość wobec współpracowników i bliskich,
4. kłopoty z koncentracją i pamięcią,
5. bóle głowy, napięcie mięśni, dolegliwości żołądkowe,
6. problemy ze snem – trudność z zaśnięciem przez myśli o pracy, budzenie się w nocy,
7. sięganie po alkohol lub leki uspokajające, żeby „odreagować”.

Wypalenie a depresja

Te stany bywają do siebie podobne i często się nakładają. Kilka wskazówek:

1. Zakres – wypalenie dotyczy głównie pracy; w depresji obniżony nastrój obejmuje całe życie, także czas wolny i relacje.
2. Reakcja na odpoczynek – przy wypaleniu urlop zwykle przynosi choć chwilową poprawę; w depresji często nie pomaga.
3. Poczucie własnej wartości – w depresji częste są poczucie winy, beznadziei i myśli rezygnacyjne.

Jeśli obniżony nastrój, utrata radości lub zaburzenia snu trwają dłużej niż dwa tygodnie, warto skonsultować się z psychiatrą. Więcej o depresji przeczytasz w artykule Przyczyny depresji, które warto zrozumieć.

Jeśli pojawiają się myśli samobójcze, nie czekaj – dzwoń pod 112 lub na całodobowy numer Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym: 800 70 2222.

Jak sobie pomóc?

1. Nazwij problem – przyznanie, że to wypalenie, a nie „lenistwo”, to pierwszy krok do zmiany.
2. Odzyskaj granice – stałe godziny pracy, wyłączone powiadomienia po pracy, realna przerwa w ciągu dnia.
3. Zadbaj o sen i ruch – regularny sen i aktywność fizyczna obniżają poziom stresu. Wskazówki znajdziesz w artykule o bezsenności.
4. Porozmawiaj z przełożonym o zakresie obowiązków, priorytetach i wsparciu – często źródło wypalenia leży w organizacji pracy, nie w Tobie.
5. Wróć do rzeczy spoza pracy – relacje, hobby i odpoczynek, które nie służą „produktywności”.
6. Skorzystaj z pomocy specjalisty – psycholog pomoże uporządkować sytuację, rozpoznać źródła stresu i zaplanować zmiany, a w razie potrzeby skieruje do psychiatry.

Jak pomaga psycholog?

Na konsultacji psycholog ocenia, czy chodzi o wypalenie, czy o objawy depresji lub zaburzeń lękowych, i proponuje dalsze kroki: konsultacje wspierające, psychoterapię lub wspólną opiekę z psychiatrą. W IWOMED w Tarnowie psycholog i psychiatra przyjmują pod jednym adresem, więc w razie potrzeby łatwo połączyć obie formy pomocy.

Źródła

• World Health Organization, Burn-out an „occupational phenomenon”: International Classification of Diseases, 2019.
• World Health Organization, ICD-11, kod QD85 – wypalenie zawodowe.

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem.